Pięć kobiet średniowiecza, które musisz znać

Historia średniowiecza jest zdominowana przez mężczyzn oraz ich wyczyny: rozważnych władców i też dzielnych rycerzy. Kto z nas chociaż nie słyszał o Zawiszy Czarnym, Bolesławie Śmiałym, Karolu Wielkim czy Wilhelmie Zdobywcy? Kobiety natomiast na kartach kronik pojawiają się rzadko. Są zazwyczaj matkami władców lub żonami. Nieczęsto możemy dowiedzieć się o ich heroicznych czynach czy inspirujących dokonaniach.  Bez wątpienia większość kojarzy Eleonorę Akwitańską, Hildegarda z Bingen czy Christine de Pisan, ale w tym niemal tysiącletnim okresie żyło dużo więcej kobiet, które zasługują na to, aby nie popaść w zapomnienie.

1)      Alessandra Giliani (1307-1326)

Historycy do dzisiaj spierają się czy Alessandra żyła naprawdę czy też jest postać została wymyślona kilka stuleci później.  Jako argument popierający tezę o jej istnieniu często przytaczany jest fakt, że Alessandra mogła zostać wymazana z kart historii ze względu na religijne uwarunkowania epoki – kobieta zajmująca się ludzką anatomią w owym czasie nie mogła cieszyć się szacunkiem.

Uważana jest za pierwszą Europejkę, która miała zajmować się ludzką anatomią. Alessandra zdobywała wiedzę pod okiem profesora Uniwersytetu Bolońskiego - Mondino de' Luzzi (autor pierwszego podręcznika od czasów starożytnych całkowicie poświęconego anatomii i opartym na wynikach sekcji zwłok ludzkich). Chociaż do naszych czasów nie przetrwały żadne prace Alessandry to przyjmuje się, że prowadziła ona swe własne badania dotyczące upuszczania krwi z ciała.

Jej krótkie życie zostało upamiętnione przez Otto Angeniusa (również asystenta profesora Mondino I najprawdopodobniej narzeczonego Alessandry) w dziele “San Pietro e Marcellino degli Spedolari di Santa Maria di Mareto, o d'Ulmareto”.

2)      Beatriz Galindo (1465?- 1534)

Hiszpańska  pisarka, humanistka, nauczycielka królowej Izabeli  Kastylijskiej oraz jej dzieci. Uważana jest za najbardziej wykszatłconą kobietę w XVI-wiecznej Europie.

Rodzina pragnęła, aby Beatriz została zakonnicą i z tego względu zgodziła się, aby dziewczyna poświęciła się studiowaniu gramatyki oraz łaciny pod egidą Uniwersytetu w Salamance. Swoje przezwisko – La Latina – Beatriz zawdzięcza biegłej znajomości łaciny. 

W późniejszych latach Beatriz uczyła Katarzynę Aragońską (pierwsza żona Henryka VIII Tudora) czy Joannę Kastylijską (żona Filipa Pięknego). Beatriz pracę nauczycielki łączyła z pisaniem poezji oraz komentarzy do dzieł Arystotelesa.

Chociaż w grudniu 1491 roku poślubiła Francisco Ramirez de Madrid, z którym miała pięcioro dzieci to miała zwyczaj ubierać się w habit przeoryszy.

3)      Kasja (około 810 – 867)

Poetka bizantyńska, mniszka; autorka kilkudziesięciu pieśni o tematyce religijnej i świeckiej.

Informacje o osobie i twórczości Kasji przekazało kilku pisarzy: Jerzy Mnich (IX w.), anonimowy autor kompilacji Starożytności Konstantynopola z IX stulecia, przypisywanej Jerzemu Kodinowi (XIV w.), Leon Gramatyk (X w.), Symeon Magister (X w.), Michał Glykas (XII w.) i Jan Zonaras (XII w.). W ich dziełach można przeczytać o legendarnym wręcz wydarzeniu, które miało miejsce około 830 roku i zdecydowało o dalszych losach Kasji :

Cesarzowa Eufrozyna miała zebrać najpiękniejsze dziewczęta z całego państwa, by spośród nich wybrać żonę dla swojego pasierba, Teofila. Przedstawiła mu wszystkie kobiety zebrane w pałacu i wręczyła złote jabłko, by ofiarował je tej pannie, która mu się najbardziej spodoba. Młody cesarz podszedł do Kasji i zadał jej przypadkowe pytanie: „W jaki sposób z winy kobiety powstało wszelkie zło?”. Kasja zamiast skromnie milczeć, jak wymagała dworska etykieta, odrzekła rezolutnie: „ Ale dzięki kobiecie powstało również dobro”. Urażony Teofil wręczył jabłko Teodorze z Paflagonii.

Z bogatej spuścizny literackiej Kasji zachowało się jedenaście jej idiomelów (rodzaj hymnu liturgicznego) i sticherów (jedna z form muzycznych w obrządku bizantyjskim; poetycki śpiew liturgiczny). Do twórczości świeckiej Kasji należą sentencje i epigramy. Spośród 97 epigramów 16 opisuje złe charaktery ludzkie, przede wszystkim głupotę, przywary Armeńczyków, wady kobiet. Kasja piękno kobiet uważała za dopust Boży, a brzydotę — za ich największą klęskę osobistą. Inne epigramaty przynoszą uwagi poetki o szczęściu, piękności, sławie i bogactwie.

4)      Lubna z Kordoby (X wiek)

Córka kalifa Kordoby - Al-Hakama II była poetką I wraz z Chasdaj ibn Szaprut (żydowski uczony, fizyk i dyplomata, który pełnił nieoficjalnie funkcję wezyra) miała stać za stworzeniem biblioteki w kompleksie pałacowym Medina Azahara.

5)    Świętosława (Sygryda Storråda; urodzona między 960 – 972, zmarła po 1012)

Świętosława - matka królów. Jej losy opiewano w sagach , w najbardziej niezniszczalnym świadectwie nordyckiej kultury wikingów. Królowa Szwecji, Danii. Córka Mieszka I i prawdopodobnie Dobrawy, siostra Bolesława Chrobrego.

"Z mroków polskiego średniowiecza wyłania się postać niezwykłej kobiety, z którą związana jest historia Szwecji, Danii, Anglii i Norwegii. Była nią Świętosława, córka Mieszka I i siostra Bolesława Chrobrego, znana także pod imieniem Sygrydy lub Storrady (ur. między 960 – 972, zm. po 1016)".

Nie dysponujemy żadnym źródłem, które odnosiłoby się do jej dzieciństwa, więc można jedynie domyślać się, że jej matką była Dobrawa Przemyślidka, gdyż to ona była żoną Mieszka I w momencie przyjścia na świat Świętosławy.

Ze względów politycznych ojciec przeznaczył ją na żonę dla króla Szwecji Eryka Zdobywcy. Małżeństwo zostało zawarte między 980 a 984 rokiem. Mieszko szukał sprzymierzeńców w wojnie przeciwko Danii i liczył, iż poprzez małżeństwo córki znajdzie ich w Szwedach. Nie miało zupełnego znaczenia, że Eryk cieszył się opinią człowieka szalonego, a sama Świętosława kochała się w młodym Norwegu, który podawał się za Olafa Tryggvasona, syna Tryggvy, króla Viku. Pochodzenie jego nie było jednak jednoznaczne, gdyż odnaleziono go jako niewolnika na statku estońskiego kupca.

Po zwycięskiej wyprawie na Danię u Eryka zaostrzyły się u niego objawy obłędu. Twierdził, iż nordycki bóg Odyn wymaga od niego, aby złożył mu w ofierze swego syna Olafa. Niektórzy historycy są zdania, że Sygryda chcą chronić syna, kazała otruć jego ojca. Pewne jest, że owdowiała około 995 roku. Ze związku z Erykiem Zdobywcą miała dwoje dzieci: Olofa Skötkonunga (późniejszy król Szwecji, który przyjął chrzest w 1008 roku) oraz Holmfryda Eriksdotter.

Sygryda wyszła powtórnie za mąż około 996 roku za Swena Widłobrodego, króla Danii i Norwegii. Ze związku Sygrydy i Swena Widłobrodego pochodziło dwóch przyszłych królów duńskich : Harald II Svensson i Kanut II Wielki oraz córki Estryda i Świętosława.Król chociaż został w dzieciństwie ochrzczony to liczni ówcześni kronikarze, tacy jak Adam z Bremy, oskarżali go o wyznawanie pogaństwa.

Świętosława, wygnana przez Swena Widłobrodego około 1002 roku, schronienie znalazła u brata Bolesława Chrobrego. To z jej inicjatywy Chrobry wysłał do Szwecji misję chrystianizacyjną Brunona z Kwerfurtu, która ochrzciła Olofa i jego najbliższą drużynę.

Na początku XI wieku Swen ruszył na podbój Anglii, zwieńczony koronacją na króla podbitego kraju 25 grudnia 1013. Władca zmarł po zaledwie 5 dniach panowania, a jego ciało zostało ugotowane, aby oddzielić skórę od kości. Te ostatnie przewieziono do Danii i pochowano w kościele w Roskilde.

Po śmierci ojca Harald i Kanut przybyli do Polski prosząc matkę o powrót do Danii. Powrót do królestwa duńskiego jest ostatnim pewnym faktem z jej życia. Możemy jedynie domyślać się, że gdy Kanut podbijał ponownie Anglię w 1016 roku towarzyszyła mu matka. Miejsce i data jej śmierci nie są znane.

Choć postać Świętosławy budzi wiele kontrowersji ze względu na fakt, że trudno jednoznacznie stwierdzić kim była, to kilka średniowiecznych kronik sugeruje, że była ona właśnie córką Mieszka I. Thietmar z Merseburga, mający najlepsze rozeznanie o Polsce, wspomina, że córka Mieszka I, a siostra Bolesława Chrobrego wyszła za mąż za Swena Widłobrodego i urodziła mu dwóch synów. Informację o małżeństwie Świętosławy z Erykiem podaje Adam z Bremy, chociaż wielu historyków dzisiaj ją kwestionuje .

Według nordyckich sag, a więc utworów po części historycznych, po części fantastycznych, Sygryda była córką szwedzkiego wikinga Skagula Tostea.